Sława Przybylska - biogriafia, życie zawodowe, nagrody, ciekawostki
Życiorys
Sława Przybylska, a właściwie Stanisława Krzyżanowska (z domu Przybylska), przyszła na świat 2 listopada 1931 roku w Międzyrzecu Podlaskim — miasteczku o niezwykłym charakterze, przed wojną zamieszkiwanym w dużej mierze przez społeczność żydowską. Ta kulturowa mozaika, w której polskie i żydowskie tradycje mieszały się na co dzień, miała ogromny wpływ na późniejszą wrażliwość artystyczną przyszłej pieśniarki.
Jej dzieciństwo zostało brutalnie przerwane przez wybuch II wojny światowej. Razem z siostrą ukrywała się we wsi Puchacze, w pobliżu Drelowa. W tym czasie jej ojciec został zamordowany, a brat wywieziony na roboty przymusowe. Sława była świadkiem dramatów, których nie powinno oglądać dziecko — widziała mordy ludności żydowskiej, z którymi wcześniej bawiła się na ulicach Międzyrzeca. Te doświadczenia ukształtowały w niej niezwykłą empatię i głęboką wrażliwość moralną, które później znajdą odbicie w interpretacjach pieśni żydowskich.
Po wojnie kontynuowała naukę — najpierw w gimnazjum niedaleko rodzinnego miasta, a następnie w Domu Młodzieży w Krzeszowicach, gdzie po raz pierwszy zetknęła się z teatrem i zorganizowaną działalnością artystyczną. Stamtąd trafiła do Warszawy, do Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych, gdyż pierwotnie marzyła o malarstwie i rzeźbie.
Choć z początku planowała karierę dyplomatyczną i rozpoczęła studia w Szkole Głównej Służby Zagranicznej, porzuciła je po trzech latach — nie widząc w tym kierunku swojej przyszłości.
Życie prywatne
W 1953 roku wyszła za Jerzego Kostarczyka — z tego małżeństwa urodziła się córka, Blanka.
Prawdziwym partnerem życia okazał się jednak jej drugi mąż — Jan Krzyżanowski, aktor, dyrektor Stołecznej Estrady i jej najwierniejszy menedżer. Mieszkali razem w Szczawnicy, później przenieśli się do Otwocka.
Ich związek był historią wielkiego wsparcia i wspólnej pracy — Jan, pełen oddania, opiekował się artystką aż do swojej śmierci w 2022 roku.
Historia twórczości
Pierwsze kroki – Studencki Teatr Satyryków
Droga Sławy Przybylskiej do muzycznej sławy nie była oczywista. Choć miała talent i wrażliwość, w STS-ie uważano ją za osobę nieśmiałą, niepewną scenicznie, a jej możliwości wokalne nie były od razu docenione. Współcześni wspominali ją jako delikatną dziewczynę „z grzywką à la Maria Dąbrowska”, śpiewającą najpiękniej wtedy, gdy brała do ręki gitarę i wykonywała kameralne utwory w zaciszu pokoju.
Nikt nie przewidywał, że kilka miesięcy później nastąpi wydarzenie, które na zawsze zmieni jej życie.
1957 – Rok przełomu
W ogólnopolskim konkursie Polskiego Radia zorganizowanym przez Władysława Szpilmana Sława zdobyła pierwsze miejsce, wygrywając wszystko, co było do wygrania. W telewizyjnej edycji konkursu otrzymała maksymalną liczbę punktów od wszystkich jurorów — co zdarzało się niezwykle rzadko.
Jerzy Waldorff nazwał ją wtedy najpiękniejszym mikrofonowym głosem Polskiego Radia.
Od tej chwili Polska chciała jej słuchać.
Film i wielka sława
W 1958 roku nagrała piosenkę „Pamiętasz była jesień” do filmu Wojciecha Jerzego Hasa Pożegnania. Piosenka ta stała się symbolem epoki — jednym z najpiękniejszych polskich utworów filmowych XX wieku.
W kolejnych latach wykonała m.in.:
„Czerwone maki na Monte Cassino” (Popiół i diament, 1958)
piosenki do Niewinnych czarodziejów (1960)
„Kriegsgefangenenpost” do filmu Zezowate szczęście (1960)
Jej głos był rozpoznawalny natychmiast — melancholijny, pełen duszy, hipnotyzujący.
Lata 60. — Złota era
To okres największej popularności Sławy Przybylskiej. Nagrywała przeboje, które do dziś zna cała Polska:
„Piosenka o okularnikach”
„Na Francuskiej”
„Miłość w Portofino”
„Siedzieliśmy na dachu”
„Była sobie raz dziewczyna”
„Ciao, Ciao Bambina”
„Jarzębina czerwona”
W jej wykonaniu proste słowa zamieniały się w poetyckie miniatury, których słuchało się jak opowieści.
Tingel Tangel, Komeda, Osiecka
Występowała w kabaretach i teatrzykach, współpracowała z Agnieszką Osiecką, Krystyną Sienkiewicz, Markiem Lusztigiem.
W Tingel Tangel śpiewał dla niej zespół jazzowy Krzysztofa Komedy.
Sztuka interpretacji
Sława uczyła się śpiewu u wielkiej Wandy Wermińskiej i była wśród pierwszych polskich artystów, którzy traktowali piosenkę jako mini dramat, opowieść, monodram emocjonalny. To dzięki niej w Polsce zaczęto mówić o „śpiewaniu interpretacyjnym”.
Pieśni żydowskie — pamięć i misja
W 1963 roku po raz pierwszy zaprezentowała recital pieśni żydowskich.
Nauczyła się języka jidysz, by rozumieć każde słowo, każdy niuans.
Śpiewanie tych pieśni stało się jej osobistym pomnikiem pamięci tych, z którymi biegała po ulicach dzieciństwa — dziewczynek i chłopców, którzy nie przeżyli wojny.
Jej wykonania „Mein Sztejtełe Bełz”, „Rodzynki z migdałami” czy „Murka” uznawane są za jedne z najbardziej poruszających w historii polskiej estrady.
Koncerty świata
Występowała niemal na wszystkich kontynentach.
W USA odbyła 15 tournée, za które otrzymała specjalną nagrodę miasta Cleveland.
Koncertowała także w:
Austrii
RFN i NRD
ZSRR, Gruzji, Armenii
Izraelu
Włoszech
Francji
Kanadzie
Australii
Była jedną z pierwszych polskich piosenkarek, które zyskały tak ogromny, międzynarodowy zasięg.
Lata 90., 2000 i powrót na scenę
W latach 90. wydała kilka albumów, działała literacko i organizowała Międzynarodowe Festiwale Słowa.
W 2001 roku ogłosiła wycofanie z estrady — lecz jej cisza nie trwała długo.
Od 2023 roku ponownie koncertuje, nagrywa nowe piosenki i współpracuje z artystami młodego pokolenia:
pianistą Januszem Tylmanem,
zespołem Tango Attack,
Michałem Wiśniewskim (duet „Tam w ogrodach”, 2024).
W 2025 roku rozpoczęła zbiórkę na nowy album, zapowiadając kolejny etap twórczości.
Nagrody, wyróżnienia i odznaczenia
Sława Przybylska została doceniona zarówno przez publiczność, jak i instytucje kultury.
Najważniejsze nagrody artystyczne
Laureatka konkursu Polskiego Radia (1957)
Złoty Medal w Pesaro (1961)
II nagroda w Sopocie (1961)
Nagroda aktorska w Szczecinie (1985)
Nagroda miasta Cleveland (1987)
Złoty Liść Retro (2004)
Nagroda Specjalna Ministra Kultury (2005)
Diamentowy Mikrofon (2015)
Liczne wyróżnienia festiwali, konkursów i teatrów
Odznaczenia państwowe i honorowe
Złota Odznaka za Zasługi dla Warszawy
Złoty Krzyż Zasługi
Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury”
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2000)
Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
Honorowy Obywatel Międzyrzeca Podlaskiego i Krzeszowic
Odznaka „Zasłużony dla Mazowsza” (2025)
To lista, którą mają jedynie najwybitniejsi polscy artyści.
Ciekawostki
W STS-ie nikt nie przewidział jej kariery. Wspominano, że uznano ją za… niesceniczną.
Uważano ją za polską Edith Piaf — media pisały o niej „Piaf znad Wisły”.
Jej wykonanie „Pamiętasz była jesień” uznawane jest za jedną z najpiękniejszych polskich interpretacji wszech czasów.
Ma fenomenalną pamięć — do dziś pamięta teksty, które śpiewała 60 lat temu.
Jest bohaterką książek, albumów i filmów dokumentalnych.
W 2024 została ambasadorką nowo powstałej Fundacji Sławy Przybylskiej.
Ma niezwykły dar mówienia — jej wywiady to prawdziwe perełki refleksji o życiu, przemijaniu i sztuce.